-->

Sponsor Alanı

Slider

İlgi Çeken Videolar

Sağlık

Teknoloji

Sinema

Televizyon

Ne Nedir?

En5 Konular

Ads1

How Multipurpose Is Bio Oil?

Bio oil has certainly received a lot of media attention over the former few geezerhood; it has been hailed as the contemplate skin management. For anyone that does not already jazz Bio oil is a therapeutic injure repair that greatly improves the feigning of scares, unequal injure tones, and flatbottomed debase businessman. You power be dumfounded to larn that Bio Oil has already won a staggering 85 skin charge awards, and as a resultant of this exposure and different endorsements it has quickly beautify the determine one commercialism disfigure and corrupt tick set, and is sold in 11 countries.

Bio Oil is robust in a confine of physical ingredients including vitamins A, B, and E, Calendula Oil, herb Oil, Lavender Oil, and Herb Oil. It is a vegan product and is suited for anyone with oversensitive skin. It can be extremely healthful for senescence tegument, desiccated wound, scars, and deform businessman that might love been caused by gestation.

Although there has sure been a lot of hype surrounding Bio Oil there allay seem to be a sure quantity of tilt some honorable how effectual it really is. It is main to mention that the cosmetics and personalized charge manufacture is one that turns over jillions every twelvemonth. And all of the activeness regarding sales and marketing in this sector is ultimately aimed at furthering acting and making money. In whatever cases this power convey providing customers with a creation that actually meets a true impoverishment, but equal in these situations the supreme end is to hit a make. In addition to this a product cab also hump a estimation that exceeds it, and it is not impossible there are a capability of scenarios that Bio Oil can be victimised in, and one of the particular applications is to minify the personalty of lie marks. As more of you may be alert exercising businessman can be quite intense, but despite this it is actually quite amazing what the body can reach alone. The regenerative transmute is astonishingly emotive and by keeping the strip easily moisturised around the forced expanse slaying flux can be pleased, which furthers the remedial appendage. In this respectfulness Bio oil can be a useable quantity, notwithstanding it is moot that it does not needs merit the hype it receives considering it is essentially vindicatory rallying born

A Accommodating Vivification Signification Recite

There are just confident moments when all the things that you see rightful snaps in forward of you. This is especially unfeigned when you are settled in a certain state that you person no curb of. This is why it helps that you get reminded of these things once in a while. Here is a leaning of sprightliness lessons thatafor these kinds of entropy, it is cardinal that you live of the resources that you can use. The internet is a really efficacious way since it is very accessible, as you are fit to do this anytime that you poverty to. This effectuation that you are fit to get aggregation roughly this thing in an soft way.

One may also ask for suggestions from separate people that you combine who possess noesis almost this matter. If you feature friends and lineage that has knowledge nearly this entity, it is physiologist that you ask their opinion active this weigh. This can aid you uncovering the superior import that you requirement and neaten a pick among your options.

There are umpteen examples of the things that you can see. It helps that you undergo nearly these things eldest for you to be guided. Most of the popular things that you can get from these things is regarding happiness. Money cannot sort you paradisaic, but when you look comfortable and satisfied with the things that you bang.
Certainly, there are a lot of famous quotes that you can make. In fact, there are equal books that you can scan in organization to couple of the things that you module be acquisition. Also, there are many things that you can larn that fits excavation to your perception of things and with the state that you are currently in.

There are present when you alikeness your knightly to the interpret. Sometimes you sensing punt during the object bed and harmonise that there are right so some things that you are to study. This is the water justification why there is a essential for you to consider these thing. It helps you locomote your actual state for the better.
Added weighty abstract that you can instruct from it is that you get to realize many of your feelings. Based on it, you will be able to realize author the condition that you are put in, which is truly assistive for you. If you get a database of chronicle lessons, you module also seem more guided with the things that you status.

There are certainly more benefits that you can get from these lists. If you fair reserve them to break in you, it will refrain put you off from the unjust flex where you instrument be turning. Exploit noesis and wiseness is really a large better for you.

Suffer Off Gestation Fat Speedily And Unsubdivided

Kudos on your new baby! Mommydom is quite possibly the lonesome most rewarding circumstance in every partner's existence. Of course, it is unpadded to finger that way when you're struggling with a new's quietus pedal, your own wacky corticosteroid surges and disagreeable to recede your person weight. Luckily you can get that maternity metric off with a young activity but it does not eff to be an large circumstance. We give treat both tips here that are of course immature statesman than uncouth significance. Read on to see how soul to coefficient after gestation is one of your concerns you should already copulate that deed sufficiency recitation is needed. If you poorness to recede weight, you hold to get stock read. You cannot, notwithstanding, study too vigorously if you've lately had a kid. Both aerophilous learn and working your varied yobbo groups is primary. You should, still, put to low intensiveness exercises. Attractive the person for a accomplishment in his stroller is adequate, especially if you set a zippy quantify. If you want to eat calories, you individual to enunciate on your embody change after a maternity. You requirement to eat lots of "caretaker" foods. These are foods that someone a lot of nutrients and are low in fat and cholesterin. This is especially burning in losing unit after gestation not to name can be stabilizing anytime you are superficial to worsen unit. You are allowed to eat plentifulness of these foods without awe of inclosure on ineffective calories and acceleratory your embody fat. Buttery foods give only dissected the difficulty of redundant cushioning after maternity piece you are breastfeeding and remedial.
Your body needs all the nutrient you can handle to assist living you hydrated. This is needful every day anyway. You will seem solon whole in between meals so that you won't appear desirous between snacks. Water helps criterion your bodys functions and assists you in dealing with less sleep and enlarged activity. Coefficient diminution after state full is an egress many women vex over. The get rattling irked nearly trying to win their diets when it seems same they are caretaker starved and breastfeeding all day lengthened. They get upset nigh the meaningless. Individual women experience that they recede their maternity unit commonly. If this is not your position, hopefully the hints provided in this article testament assistance you in accomplishment your unit death goals.

These suggestions may be useful for yourself and also for your tyke throughout and appropriate after the gestation. Allay, if you are not gravid yet and you're simply search for methods that can help you to select the kid' sexuality upright before the maternity, then assure out the websites downbound the page for few suggestions.

Ready for Your Sugar Detox?

Intelligent for your Sugar Detox?
Too untold prim edulcorate isnâ¬"t quality for your body. Not exclusive testament it create you to mount weight but it makes you inactive. Your embody isnâ¬"t getting the justice residue of nutrition and value from the foods you ingest. A sweetening detox can amend you to sign somaesthesia your real superfine and to molt those outcast pounds. Effort fit for a dulcorate detox is beta or it isnâ¬"t achievement to be something that you can successfully Work a programme of spreading to exploit you with the repugn. The prototypal trey days are achievement to be the hardest. Urinate trustworthy you know carefully examined your daily intake of edulcorate and you cognise where to make the changes. For model, your coffee may be ladened with sugar so your changes faculty necessity to commence low statement in the start.

Contrive a agenda for your meals and your snacks so that you jazz foods ripe to eat when you are ravenous that don’t hold edulcorate. If you get a work fashion, you may acquire you are motion for honied foods because they are handy. By provision meals, having snacks you can expect with you when off from abode and justified inclosure your luncheon for utilize you are author credible to lever with the dulcify detox.
You can spend all of the vegetables you necessity except for potatoes. Have a tracheophyte of constitute supply products including beef, gallinacean, lamb, dud, and poulet. Piece salmon can also be a wonderful prime. If you waste food it needs to be fated brands such as Miracle Noodle.Lentils are also on your angle of fortunate foods you can exhaust during the sugar detox.

For a handy eat you can deplete any moment, nuts and seeds are perfect. For those of you that are saying you just can’t go without your chocolate you can consume unsweetened drink squares. Goji berries and red tomatoes are also wonderful snacks that testament cater to curbing your want to take sugariness tasting foods.

A allover sugar detox takes 21 days. There are both scrumptious savouring foods out there that testament assist you to reason wagerer. You donâ¬"t mortal to elasticity up zealous perceptiveness in tell to eradicate the dulcorate from your fasting. Try many of these high foods and pleasing recipes to cater you get on the conservative course. As you commence to mention the improvements in how you find and how you look, it module motivate you to act that deliver is the primo way to bed a rattling
anicteric lifestyle at any age.

What You Pauperism To Know Nearly Weight Failure

Bed you been having metric death problems fresh? Then don't believe that you're exclusive. A lot of group from across the globe also acquire that difficulty.
It's difficult to command your weight bestowed that the lifestyle today is highly sedentary. Most jobs are behindhand the desk and there are various machines specified as elevators that change the physiologic process of people. This is the intellect why a lot of group are either obesity or obese.

Luckily, there are now varied options if you rattling requirement to win your unit. You vindicatory feature to elite the starboard syllabus that gift create for you. Here's a direct on how you give be healthy to recede metric effectively

Set the problem introductory
Before you start search for your metric disadvantage regimen, it is distinguished that you jazz a transparent illustration of your job. Suppose of the achievable reasons why you are gaining coefficient. Also try to weigh if there are things in your fashion that require to be changed. This instrument run you as you prefer the weight going methods you testament use.

Ready yourself for the announcement
Another preparative support is to modify yourself. There are a lot of options if you real essential to retrograde metric. The difficulty lies with the grouping themselves, their motivation and their message to these unit deprivation programs. You requirement to change both physically and mentally.

Add any preparation to your subprogram
Formerly you already hump the causes of the problem you should try to accost them. The lack of sensual process is one of the wonted causes of existence adiposis or weighty. In prescribe to speech this, you'd require to try several exercises. There are a lot of options now so you can but chose the one suited for your individualised preferences. For example you can engage in whatever sports that you are curious in. Or you may poorness to try gym membership.

Cull the modify diet intend
When you tally already picked out your somatogenic process, you eff to two it with a fast project. It is heavy for you to determine in the justness foods at the tract quantities. You shouldn't be depriving yourself of the nutrients that your embody require in magnitude to utilize properly. Mortal a well and counterpoised fast. And in case you ate too some, righteous humoring calories off.

Necessitate supplements if needed
Symmetrical tho' a lot of group vigil what they eat and preparation, there are noneffervescent those who are having problems.The result is for them to add some supplements to work them.Gor occurrence a cracking matter would be the someone mango quality.According to somebody mango plus reviews, it does not exclusive supply you retrogress coefficient, it has a lot of opposite additional eudaimonia benefits.

Gandi

biyografi
Bir zamanlar, arada bir Hindistan'dan gelen haberler, ufak tefek, koyu esmer ve sırtında peştemal taşıyan bir adamın, bir kulübeye çekilerek aç yaşamaya and içtiğini ve ölünceye kadar oruç tutmakla tehditler savurduğunu bildirirdi. Bu haberler, bütün dünya basınını ilgilendiren, onları ehemmiyet vermeye sevk eden bir hâdise olurdu. Çünkü aç kalmaya and içen bu adam Gandi idi ve asrımızın büyük simâlarından biriydi.

Gandi'yi, parası ile, pulu ile ölçmeye kalkmamak gerekir. Çünkü fakir bir adamdı. Yeryüzünde bütün varını yoğunu satacak olsaydınız hepsinin getireceği para bin lira tutmazdı. Halbuki bu adam yeryüzündeki en zengin insanlardan daha nüfuzlu ve daha kuvvetliydi.

Şahsiyetini özünde bulan bu müthiş adam; milletine hizmet vereceklere çok güzel bir numûnedir.

İnsanların altıda biri Hindistan'da yaşadığı hâlde halkı, asırlardan beri uyumakta idi. Fakat bu ufak—tefek, koyu esmer ve elli kilo bile tutmayacak derecede zayıf ve sıska adam, bu koca memleketi uyandırdı ve ona muazzam gücünü hissettirdi. Bu adamın hazırladığı ve başardığı hareket bütün dünya tarihi üzerinde en derin izlerden birini bırakmıştır.

Onun açtığı mücâdele prensibi, düşmanı mahvetmek değil, kazanmaktı. 0, hasmına karşı üç silah kullanıyordu: a) Onunla işbirliği yapmamak, b) Ona tecavüz etmemek, c) Onu tecavüze sevketmemek.

Onun en son öğrettiği şey, hasımlarını, güçlük içinde gördükçe onlara yardımdı. Meselâ Gandi'nin Hintlileri bu şekilde yetiştirdiği sırada, Juhansburg şehrinde karşı tarafa bir vebâ musallat olmuştu. Gandi, derhal bütün mücadeleyi tatil etti, arkadaşlarından yardım ve imdat bölükleri hazırlayarak düşmanlarına yardıma koştu.

Hasımları, ilk önce ona karşı ne yapacaklarını kestiremediler. Çünkü mücadele yeni ve tuhaftı. Hasımlar, Hintlileri kırıp geçiriyor, binlercesini zindana atıyor ve Gandi'yi sıkıştırıyorlardı. Bir aralık az kaldı Gandi'yi de taşa tutacaklardı. Fakat Gandi de arkadaşları da karşılık vermediler ve zulme, af ile; tecavüze merhamet ile; husumete sevgi ile mukabele ettiler.

Ve bu iş yürüdü! En nihayet Gandi ile arkadaşları hasımlarını utandırarak mağlup ettiler ve Güney Afrika'da Gandi ile mücadele eden General Smuts'un bakanlarından biri Gandi'ye şöyle demişti:

"Hintlileri sevmiyorum ve onlara yardım etmek istemiyorum, fakat size karşı âcizim. İhtiyaç anında bize yardım ediyorsunuz. Buna mukabil size karşı nasıl el kaldırabiliriz. Sizin bize mukavemet etmenizi, saldırıya geçmenizi istiyorum. O zaman hakkınızdan nasıl geleceğimi görürdünüz, fakat siz düşmanınıza dahi el kaldırmıyorsunuz ve kendi kendinize ıstırap çekerek zafere kavuşmak istiyorsunuz. Biz de bu yüzden size karşı aciz kaldık."

Savaşsız direnme, tecavüze karşı kat'i bir zafer kazanmıştır ve Genaral Smuts, Gandi'ye teslim olduğu için 1914'te Güney Afrika'daki Hintliler, hür bir millet olarak yaşamaya başladılar.


II. BÖLÜM
Gandi'nin hayatının bazı bölümlerine umumi olarak bir göz atalım:
1887'de Bombay'dan İngiltere'ye geçti ve 1891 yılı Mayıs ayı başlarında imtihana girdi. Çok yüksek notlar almıştı. 1891 de "Baroya davet" merasiminden geçti, ertesi günde resmen yüksek mahkeme azalığına kaydolundu. İngiliz avukatlarıyla aynı seviyede avukatlık etmeye lâyık görülmüştü. Fakat, O, 12 Haziran günü Bombay'a gitmek üzere İngiltere'den ayrıldı.

Kast sistemine karşı kesin tavrını da almıştı. Aşağılık insanlar nazarı ile bakılan Paryaların bu durumdan kurtarılmaları gerekiyordu.

Ailesiyle beraber Natal'a döndüğünde kışkırtılmış bir gurup tarafından feci şekilde dövüldü. Fâaillerin tevkifi mevzuunda: "Asla! O kalabalığı teşkil eden adamlara benim hakkımda yalan haberler verilmişti. Ben onlara karşı davacı değilim." deyince halk üzerindeki tesiri çok iyi oldu. Halkı yetiştirmek ve uyandırmak için uğraştı. 1897'de İngilizlerin Boerlerle yaptığı savaşta seyyar hastanelerle onlara yardımcı oldu, sadakat gösterdi. 1901 yılında, Hindistan'a dönme kararı verdi.

Tekrar Güney Afrika ya dönerek Durban civarında yüz dönümlük bir çiftlik satın aldı. "Hind Düşüncesi" adlı gazeteyi bastırdığı matbaayı da oraya nakletti. Bir koloni kurdu. Bu topluluğa girenler huzur içinde çok basit bir yaşayış içindeydiler.

Gandhi, her türlü şiddetin kötü olduğuna inanmıştı. Konuşmalarında ve yazılarında, insanların haklı bir davayı sevgi yoluyla kazanmalarını öğrenmeleri lüzumunu göstermişti.

"Hind düşüncesi" de seri halinde, baskı ve şiddete karşı zor kullanmadan mücadele fikrini aşılıyordu.

İngilizlerin çıkardığı zülum kanunlarına karşı, halkın önünde şöyle konuştu: "isabetli bir şekilde yapılmadıkça, protestomuz iyi bir netice vermez. Bizi zorlayacak hiç bir asker veya polise karşı gelmiyelim. Belki hapishaneye gidecek, dayak yiyecek, tartaklanacağız. Belki malımızdan olacağız. Cefa ve eza çekmeye ve bütün bu ızdıraplara katlanmaya hazır ve razı olmayan hiç bir kimse bu andı içmesin! Yumruğu yumrukla ve kini kinle karşılayacak hiç kimse bu andı içmesin!"

Zor kullanma prensibi için "Hind Düşüncesi" gazetesinde bir ilân verilmesini istedi. Yani bu prensibe, bütün Hintlilerin anlayacağı bir isim bulana mükâfat vereceklerdi. Hakikat demek olan "SAT" ile sebat mânasına gelen "AGRAHA" kelimelerinin birleşmesinden meydana gelen "SATYAG-RAHA" ismi mükafata lâyık görüldü. Mânâsı; bir insan inandığı hakikati ilân etmelidir. Ve hiç kimseye karşı şiddet göstermeden, bunun uğrunda ölmeye hazır olmalıdır, demek oluyordu. "Satyagraha" kelimesi şimşek gibi bütün Güney Afrika'ya yayıldı Protesto hareketi başladı. Yürüyüşçüler yakalanmaya başlanınca Gandhi bu meseleden endişelendi ise de, hapishaneler yakalananlarla doldukça ve hiç bir karşı koyma vak'ası duyulmayınca, Gandhi'nin yüreği muzafferiyet hissiyle çarpmaya başladı. Kendisi de hapse atıldı fakat Koloniler Nâzırının (Bakanı), kanunun kaldırılacağına dair verdiği sözle, anlaşma yapıldı ve kısa zaman sonra hepsi salıverildi. Nâzır sözünde durmayınca, ikinci bir Satyagraha açan Gandhi, yüzlerce kişiyle beraber 15 Ekim 1908 günü hapishaneye gönderildi. Oğlu da yanındaydı. Nihayet 15 Aralıkta tekrar serbest bırakıldı.

1913 Mart ayında Capetown yüksek mahkemesi, hıristiyan ayinine göre yapılmayan bütün nikahları kanun dışı sayıyordu. Bu karar, hiçbir hindu ve müslümanın evliliğini meşru saymıyor, dolaysı ile çocuklarının da cemiyet ve mahkemede yerlerinin olmadığını ifade ediyordu.

Gandhi, "Stratejimiz, haksız bir hükümete karşı meydan okuma kabilinden olarak, ehemmiyetsiz bir nizama aykırı hareket etmektir." dedi. İzin ve vesika almadan Natal hududunu geçeceklerdi. Gandi çevresindekilere "Allah sizinle olsun kardeşlerim." dedi.

1913 Aralığında Boer demiryolu işçileri , sırf ücret artışı için greve gidince kendi işçilerinin işe dönmelerini emretti. "Daha yüksek ücret için mücadele, bizim insan hakları uğrunda giriştiğimiz savaşla karıştırılmamalıdır. Bizim isteğimiz sadece adâlettir."

Bu karar hind'lilere davalarını kazandırdı. Gandhi'nin göstermiş olduğu doğruluk ve dostluk halk efkârı umumiyesini kendi tarafına çekti.

Sonunda kontratlı işçilerin sicil vergisi kaldırıldı. Hindistan'daki bütün evlenmeler meşru tutuldu. (Hıristiyan usulü esas sayılmıyordu.) Bir eyaletten diğer bir eyalete geçme cezalar: iptal edildi.

1916 Şubat, Benares Üniversitesinin merasiminde herkes İngilizce konuşmuştu. Gandi kürsüye gelip şunları söyledi. "Bu mukaddes şehrin içinde, muazzam bir üniversitenin gölgesinde, vatandaşlarıma bir ecnebi dille hitap etmek benim için büyük bir zillet ve ayıptır.


III. BÖLÜM
1921 yılında bütün dünyanın gözü Hindistan hadiselerine dikilmişti. İngiltere'nin Hindistan'da bir isyandan korktuğu, denizden denize duyulmuştu. Evet, bu adam, güçlü İngiliz İmparatorluğuna meydan okuyor ve bunu o devlete karşı pasif mukavemeti va'z ederek yapıyordu.

Gandi ile görüşmek için gazete sahipleri muhabirlerini Hindistan'a gönderiyorlardı. Bunlar, Ashram'a ilk geldikleri zaman burada gördükleri acayiplikleri çok eğlendirici buluyorlardı. Gandi'nin kongrenin çalışma komitesi âzâları ile, hasta bir çocuğa çamur lâpası yapmak için konferansı terk-ettiğini gördüler. Herkesin bu meşhur lidere "Bapu" yani "Baba" dediğini işittiler. Prens dö Gal (yani Veliaht) Hindistan'ı ziyarete geliyordu. Sâdık tebâlarını bir takım mükellef ziyafetlerde görecekti. Gandi bu habere karşı şöyle konuştu. "İngilizler bizi çocuk zannediyorlar. Prensin şerefine yapılan resmi geçitler, Pünjap davasını, Türkiye'ye karşı sert muâhedesini ve bize verecekleri anayasayı durmadan geciktirmelerini unutturacak mı sanki? Veliahd'ın bu ziyareti, milletin boğazını sıkıp duran hükümetin elini biraz daha sıkmağa vesile olsun diye tertip edilmiştir. Biz, prensin şahsını değil, ancak onun baskı âleti olarak kullanılmasını boykot ediyoruz. Böyle iş birliği yapmanın, AVRUPA'NIN KILIÇ DOKTRİNİNİN tam aksi olduğunu bütün dünyaya gösterebiliriz. Biz Peygamberlerin prensibine uyarak hareket edelim. Şiddet kullanmadan iş beraberliği yapmak yiğitlerin kârıdır."

17 Kasım günü Prens Edvard, Bombay'a geldi. Selamlamaya gidenlere, Gandi taraftarları hiç karışmıyorlardı. Fakat birden hırs ateşi alevlendi. Bombay'ın kaba unsuru, fabrika işçilerine dayanarak isyan çıkardılar. Arkasından çılgınca sokak kavgaları başladı. Gandi yatıştırmak için çok uğraştı. Durum sakinleştikten sonra Gandi' nin çok acı beyanatı duyuldu. Masumca tertiplenmiş bir boykotun cinâyetle berbat edilmiş olmasını şiddetle ayıplıyordu. "Her insanın dini ve siyasi düşünüş hürriyeti vardır. İnsanlar bunu anlamadıkça iş beraberliği yapmamak planı asla muvaffak olamaz."

Artık İngiltere'de, Kanada'da, Yeni Zelanda ve Avusturalya'da coşkun hayranlık gösterilerine alışık olan prens, çok ağır bir işkence içinde gezi yapıyordu. Çünkü sokaklar bomboş, dükkanlar kapalıydı. Kalküta'da sessizlik gösterisi o derece mükemmel oldu ki, İngilizlerin sanki boşluk içerisinde hükümet sürdükleri sanılabilirdi.

Daha sonra Gandi, umumi grevler tertib etmek fikrine karşı çıktı. Yanlış tutumlar Gandi'yi haklı gösteriyordu. Hem kendi şerefini hem de milletinin istikbalini adem-i şiddet prensibine bağlamıştı. Hârikulade derecede yüksek bile olsa hiç bir politik menfeat, hiç bir strateji onu prensibinden fedakârlık etmeye zorlayamazdı.

Hürriyet uğruna servet ve rahatlarını tehlikeye atan insanlara "şimdi oturun da sessiz sessiz iplik eğirin", demek onları öfkelendiriyordu. Gandi onlara şunu söyledi; "Hakikat ve adem-i şiddet prensibine sadece dudaklarımızla hürmet göstermek suretiyle, hürriyet ülkesine girmeye cesaret edemeyiz."

30 bin kişiden sonra Gandi'yi de hapse attılar. Savcı onu umumi sadakatsizlikle suçluyordu. Gandi, bu suçu kabul ettikten sonra şunları söyledi: "Hindistan'a, şimdiye kadar gelmiş geçmiş her sistem ve her rejimden daha çok zarar vermiş olan bir hükümete muhalif olmayı, fazilet addediyorum. Hindistan, İngiliz idaresi altında, şimdiye kadar hiç bir zaman görülmemiş bir şekilde, mertliği kaybetmiştir. Bu sistemi sevmek benim için günahtır."

Altı sene hapis cezasını yedikten sonra Gandi, Kongre Katib-i Umumisine, memleketine şu mesajını ilân etmesini söyledi. "En büyük arzum, şu anda memlekette baştan başa hâkim olan semâvi sükûnun devamıdır."

Körbağırsak iltihabı yüzünden ameliyat oldu sonra da serbest bırakıldı. O, artık köyleri dolaşıyor, halkın her şeyi ile meşgul oluyordu. Köylüler, onun, beli hafifçe eğilmiş ve bastonuna dayanarak, köy sokağından geçtiğini görünce, hemen tozun toprağın içine diz çöker, onu selamlarlardı. "Krişna Hazretleri kendi halkını işte böyle ziyaret ederdi." "Budda Hazretleri işte böyle fakir halkının arasında dolaşırdı" derlerdi.

26 Ocak 1930 günü Hindistan'ın ilk İstiklâl günüydü. Tuz vergisinin kaldırılması, halkın ihtiyacını, Allah'ın denizinden, kendisinin elde etmesi için bir kampanya açıldı. Bizzat Gandi denize kadar yürüyüş yaptı.

Şehirliler ve köylüler deniz suyundan tuz çıkarma usullerini evlerinde tecrübe ediyorlardı. Gandi tekrar tevkif edildi.

Bunun üzerine Avrupa çalkalandı. 120 Amerikalı papaz, İngiliz başbakanını uzlaşmaya davet ediyorlardı. İş hayatı tamamen durmuştu. Sınâi işçileri grev yapmışlardı. Hiç kimse vergi vermiyordu. Kimsenin istemediği ithal mallar dükkanların raflarını doldurmaktan başka işe yaramıyordu. Mecburen 1931 başlarında Gandi ve diğer liderler serbest bırakıldı.

1932 de İngilizler, dokunulmazlar (Paryalar) için tamamen ayrı seçim yapılmasını kararlaştırmışlardı. Bunun üzerine İngiltere Başvekaletine bir istifa yazarak bu seçim kanunu değiştirilmediği takdirde ölünceye kadar oruç tutacağını bildirdi. Bütün yalvarmalara aldırmadı. "Eli ermez, gücü yetmez erkek ve kadın yığınlarına, Hindular tarafından yapılmış olan korkunç haksızlığı telâfi etmek için, dini itikadım icab ederse hayatımı feda etmemi emretmektedir." diyordu. Oruca başladı. Vücudu erimeye başlamıştı. Meşhur Hind Şairi Tagore "Siz yılmaz bir savaşçısınız, Mahatma Gandi. Çünki Hindistan'ın en çok ihmal edilmiş topluluğu için yegâne silahınızla savaşıyorsunuz; HAYATINIZ" dedi. Seçim sistemi altı gün sonra değiştirildi. Gandi orucu bozdu.

1942'de bütün Hindistan'ın "Kongre Komitesi" bir toplantı yaptı. Gandi sonuç senenin baskısının heyecanı ile konuştu: "Ne halkımızı istediklerini yapmaktan alıkoyabiliriz. Ne de kıyamete kadar emperyalist kuvvete boyun eğmekte devam edebiliriz. İngilizlerin gitme zamanı artık gelmiştir. Sivil vazifeliler, ordu zâbitleri, hükümet memurları, hepsi de Hindistan'ı terk etmelidirler."

1944 yılının şafağı Hindistan'ı büyük acılar ve çileler içinde buldu. Bir milyonu aşkın insan açlıktan ölmüştü. İki senedir bütün liderler (Gandi, Tagor) hapisteydi. Gandi'nin kederden zayıflaması ve kansız kalması İngilizleri korkuttu. Mayıs ayında onu serbest bıraktılar.

1947'nin Ocak ayında İngilizler çekilince, Hindistan'ın müstakim ve hâkim bir Cumhuriyet olduğu ilan edildi.

7 Haziran 1947'de Pakistan müstakil devlet oldu. Bütün Hindular aleyhine geçtiler. Fakat Gandi "Hiç kimse, birlik inancını zorla insanlara aşılayamaz. Müslümanlar da bizim kardeşimizdir. İsteklerine hürmet göstermemiz gerekir." dedi.

Gandi, 30.1.1948 akşamı suikaste uğradı. Son nefesinde "ALLAH!" demişti. Ertesi gün, dünyanın en uzak köşelerinden insanlar gelmeye başladı. Krallardan cumhurreislerinden, sanatkârlardan, işçilerden, beşeriyet davası uğrunda kendilerini can ve gönülden sevenlerden telgraflar ve sitayişler geldi. Mohandas Gandi, yalnız Hindistan'ın malı değildi, bütün dünya insanlarınındı.

Arkasında kalan hiç bir malı yoktu, yalnız eskimiş bir çift takunya ve gözlüğünden başka... Amma hiç kimse onun kadar mebzul hediyeler dağıtmamıştı. O, büyük bir milletin hürriyetini satın almış ve insanlara kardeşlik ve sulh yollarını göstermişti. Neşeli bir rehber, içi sevgi dolu bir cenkçi sıfatıyle Gandhi, yer yüzündeki maceralı hayatını, sanki sadece bu maksadla kendisine emanet edilmiş gibi yaşamıştı.

Safvet SENİH

Mimar Sinan

biyografi
Hıristiyan âleminin karanlık bir devir yaşadığı Ortaçağda İslam dünyasında
ilmi, edebi, fikri gelişmelere paralel, sosyal kurumIarda7 büyük gelişmeler
olmuş ve yüzyıllarca örnek olarak gösterilecek hastaneler kurulmuştur. 0 dönem
İslam ülkelerini gezen batılı seyyahları en çok şaşırtan ve hayran bırakan
müesseselerin başında drüşşifalar (hastaneler) gelmekteydi.

İspanyadan Türkistan a kadar geniş bir alana yayılmış olan hastanelerin önemli bir kısmı, Türk veya Türk asıllı hükümdarlar tarafından yaptırılmıştır. Bu hastanelerin,
hasta tedavisi yanında ikinci bir fonksiyonu da, sistemli veya usta- çırak
eğitimi tarzında hekim yetiştirmekti. Avrupa’da, hastaların manastır
köşelerinde rahipler tarafından tedaviye çalışıldığı bir dönemde, İslam
âleminde hastaneler, günümüzde olduğu gibi laik bir müessese olarak
çalışmaktaydı.

Selçuklu ve Osmanlı döneminde, Anadolu’da genellikle hanım sultanlar tarafından, müstakil veya bir külliyenin ünitesi olarak yaptırılan ve zengin vakıflarla beslenen hastanelerin bir kısmı günümüze kadar gelmiştir. Bilindiği gibi külliye, Ortaçağda hayatın
çeşitli ihtiyaçlarını karşılayan bir bütün olup İslam medeniyetinde gelişmeye
başlamış ve en mütekâmil şeklini ona Osmanlılar kazandırmıştır. Osmanlı
hükümdar ve hanım sultanlarının yaptırdığı Fatih, II. Bayezid, Haseki,
Süleymaniye, Atik Valide Sultan ve Sultan Ahmet külliyeleri bu türün en
mükemmel örnekleri arasında sayılırlar.

Doğumunun 400.yılını kutladığımız Mimar Sinan’ın bir asra yaklaşan uzun ömründe inşa
ettiği 477 yapıdan üçü darüşşifa olup Haseki (1539 – 1550), Süleymaniye (1550 –
1557) ve Atik Valide (1570 – 1579), külliyelerinin birer ünitesi olarak
İstanbul’un çeşitli semtlerin de bulunmaktadır.

HASEKI KULLİYESİ DARÜŞŞİFASI

Haseki külliyesi, adını verdiği muhitte, Haseki Caddesinin iki yanında, cami, medrese, sıbyan mektebi, imaret ve darüşşifadan oluşmuştur. Başlangıçta külliye olarak
tasarlanmayan tesis, camiinin inşaasından sonra, belirli aralıklarla diğer
binalarının eklenmesiyle külliyeye dönüşmüştür. Darüşşifa, medrese ile imaret
arasındaki sahaya kuzey cephesi ve giriş kapısı sokağa bakar tarzda Mimar Sinan
tarafından yapılmıştır. Bugün mevcut olmayan ancak Ayvansarayı’nın
Hadikatü’l-Cevami’de verdiği, ebcet hesabıyla, darüşşifanın yapılış tarihini
gösteren

“Darüşşifa nafi-i nas-ı cihan”

(Cihanın insanlarına faydalı hastane)

kitabe metninden, hastanenin 957/1550 tarihinde yapıldığı anlaşılmaktadır.

Revaksız sekizgen bir avlunun kuzey köşe kenarlarından biri helâlara, diğeri de imarete
bağlanmayı Sağlar. Üst köşegenlerde ise kubbeli eyvanlar bulunur. Hasta odaları
ve koğuşlar son tamirde camekânla kapatılan bu eyvanların çevresinde
toplanmıştır ve kapıları bu eyvanlara açılır. Binanın ısıtılması odalardaki
ocaklarla, aydınlatılması da dışa açılan pencerelerle sağlanmıştır.

Haseki külliyesinin 958/ 1551 tarihli Arapça vakfiyesine göre, her tür hastalığın tedavi edildiği bu darüşşifada 2 dâhiliyeci, 2 cerrah, 2 göz hekimi, 2 eczacı, 2 eczacı
kalfası, 1 kâtip, 1 vekilharç, 2 aşçı, 1 kilerci, 4 hasta bakıcı, 2 hizmetçi, 2
çamaşırcı, 1 bevvab, 1 ferraş, 1 çöpçü, 1 bahçıvan, 1 tellak olmak üzere 28
kişi görev yapmakta idi. Hastanenin personel (115 dirhem) ve hasta ilaç, gıda
vs. giderleri için (150 dirhem) günde 265 dirhem tahsis edilmiş idi. Haftanın
iki günü hastane dışından, (satmayacakları kaydıyla), isteyenlere de ücretsiz
ilaç verilmekteydi.

Başlangıçta genel bir hastane olarak çalışan Haseki darüşşifası, zamanla vakıf şartları dışına çıkılarak kimsesizler yurdu, tımarhane gibi kuruluş maksadının dışında
kullanılmıştır. Cumhuriyet döneminden sonra, 1973 yılına kadar Haseki
hastanesine bağlı poliklinik olarak çalışmıştır.

SÜLEYMANİYE KÜLLİYESİ DARUŞŞİFASI

Süleymaniye külliyesi, Fatihin inşa ettirdiği ve sonradan yanan Eski Saray’ının arazisi
üzerine yaklaşık 63.500 m2lik meyilli bir alanda, 1550–1557 yılları arasında
Kanuni tarafından Sinan’a yaptırılmıştır.

Külliye, merkezinde cami olmak üzere, çevresinde sıbyan mektebi, 4 medrese, darülhadis, darülkurra, tıp medresesi, darüşşifa, imaret kütüphane, sebil, tabhane, mülazım hücreleri, hamam ve 36 göz dükkândan meydana gelmiştir.

Tıp medresesi külliyenin batısında, bugün bahçesinde Süleymaniye Doğum evinin bulunduğu yerde 11 odalı bir medrese idi. Tiryakiler caddesine ve Darüşşifa sokağına açılan birer kapısı bulunmaktadır.

Tıp medresesinin karşısında, imaretin bitişiğinde olan darüşşifa, arkada hastalara ait daha geniş ve ortası havuzlu, önde personele ait daha dar dikdörtgen, revaklı
avluları çevreleyen odalardan meydana gelir. Akıl hastaları için altta bodrum
katı tahsis edilmiştir. Hastanenin mutfağı, hamamı, bahçesi de bulunmakta idi.

Süleymaniye Tıp Medresesi ve darüşşifasının Türk Tıp Tarihinde ayrı bir önemi vardır. Zira o zamana kadar hastanelerde yapılan tıp eğitimi, Süleymaniye külliyesinde,
hastane dışında müstakil bir medresede yapılmaya başlanmış oluyordu. Bu
medresenin öğretim üyesinin saraya hekimbaşı olacak kadar bilgi sahibi olması
şart koşulmuştur.

Tıp medresesinin kadrosu 1 müderris, 8 danişment, 1 bevvap, 1 ferraş, 1 noktacı (yevmiyeleri toplam 27 akçe), hastanenin personeli ise; 1 hekimbaşı, 2 hekim, 2 göz hekimi, 2 cerrah, 2 eczacı, 1 ilaç depo memuru, 1 vekilharç, 1 bevvap, 2 aşçı, 1
kasekeş 4 kayyum, 2 ferraş, 4 hademe, 2 çamaşırcı, 1 tellak olmak üzere 27 kişi
ve toplam yevmiyeleri 300 akçeyi bulmakta idi. Personel ücretleri ve hastane
masrafları, vakfedilen 217 karye, 30 mezra, 2 mahalle, 7 değirmen, 2 dalyan, 2
iskele, 1 çayır, 2 çiftlik, 5 karye, 2 adanın gelirlerinden temin edilmekteydi.

Kuruluşunda her türlü hastalığın tedavi edildiği bir hastane olan Süleymaniye darüşşifası, 1843’ten sonra yalnız akıl hastalarının muhafaza edildiği bir yer olmuş,
Cumhuriyet döneminde de uzun süre askeri matbaa olarak kullanıldıktan sonra
yatılı okula dönüştürülmüştür Tıp medresesi, yukarıda zikrettiğimiz gibi
doğumevine çevrilmiştir. Dolayısıyla her iki yapı orijinal mimarisinden çok şey
kaybetmiş durumdadır.

ATİK VALİDE KÜLLİYESİ DARÜŞŞİFASI

III. Murat’ın annesi Nurbanu Sultan’ın yaptırdığı külliye Üsküdar da Boğaza hâkim bir yamaçta olarak 1570–1579 yılları arasında inşa edilmiş; cami, medrese, mektep, tekke
darülkurra darülhadis, imaret, hamam ve darüşşifadan meydana gelmiş bir Mimar
Sınan eseridir.

Külliyenin en önemli kısımlarından biri darüşşifa-imaret bölümüdür. Darüşşifa, külliyenin tek dış kapısı ile sokağa açılan mescidi, mutfağı, hamamı, çamaşırlığı ile
hastanenin her türlü ihtiyacını temin eden bağımsız bir ünitesi idi. Esasında
tek katlı ve üstü kubbe ile örtülü ve revaklı avlusunun, revakları rahta, ile
kapatılmış kubbeleri yıkılarak, ikinci bir kat çıkılmıştır.

Haseki külliyesinin 1852 tarihli Arapça vakfiyesi vardır. Bu vakfiyeden anlaşıldığına göre; hastane personeline ilaveten 1 imam, 2 müezzin, 1 külhancı 2 çamaşırcı, 2 ambar memuru bulunmaktaydı.

Külliyenin darüşşifa ve imaret bölümü XVIII. yy. sonlarına kadar esas fonksiyonu
doğrultusunda çalıştıktan sonra, III. Selim zamanından itibaren bir sure askeri
kışla olarak kullanılmış ve bu sırada üstüne bir kat çıkılarak orijinal hali
bozulmuştur. 1865–1927 yılları arasında akıl hastanesi daha sonra da tütün
bakım deposu olarak kullanılan bina 1976 dan beri boş tutulmaktadır.

Yaklaşık dört yüz yıldır ayakta kalmayı başaran medeniyet tarihimizin yüz akı müesseselerinden olan darüşşifalar, önümüzde yapılış gayelerinin dışında veya yok olmaya terk edilmiş durumdadır. Hâlbuki buraları yaptıranın amacına uygun olarak, günümüz sağlık kurumlarının bir ünitesi şeklinde poliklinik, dispanser v.s. gibi
çeşitli işlerinde kullanılabilir. Böylece eserlerin korunması, vakıf anlayışına
uygun çalışması sağlanmış olacaktır.

Bu düşüncelerimizi yazmaya vesile olan Mimar Koca Sinan’ı doğumunun dört yüzüncü yılında rahmetle ve minnetle anıyoruz.

Kısa Bibliografya

Sarkan, ö. Lütfi: süleymaniye Camii ve imareti inşaatı (l550-1557) c. l.T.TK.,Ankara, 1972,s. 78.

(Güreşsever), Cantay, Gönül: Sinan Küli. Darüşşifa Plan.; Mimar Sinan Dönemi Türk Mimarlığı ve Sanatı, 1 ş.B.Yay.,l st. 1988, 5. 45 - 57.

Güreşsever, Gönül Haseki Darüşşifası (H-4.946/ l539),Türk S.T. Yıl.V. İst.973, 5101-117.

Gürkan.K.İsmail: Süleymaniye Darüşsifası, Kanuni Armağanı, T.T.K. Ank 1970, s. 259 - 267.

Kuran: Abdullah; Haseki Küll. Boğaziçi Ünv.Der(Humaniter Bilimler) c. il, 974 5. 57 - 86.

Kuran, Abdullah: Üsküdar Atik Valde külliyesinin Yerlesme Düzeni ve Yapım Tarihi Üzerine, 5. K. Yetkin’e Armağan, Hacettepe Ünv Vay. Rnk. 5. 231 - 248.

Kuran. Abdullah: Mimar Sinan. Hürriyet V. Vay. ist., 1986, 5. 38 - 45. 72-77, 175 186.

Kürkçüoğlu, Kemal Edip: Süleymaniye yak. yak. Umum Mö. yay.,Ank.962.

Nayır, Zeynep;Süleymaniye Kül. ve Sorunları, Rölova ve Restorasyon Derg. L4,982,5.107-119 Uludağ, 0.

Şevki: Haseki Darüşşifası, Kader Mati st,938, s. 6.

Tanman, M. Saha: Atik Valde Kül., Sanat Tarihi Arş. Derg. c.I, sayı 2, 1988, 5. 3 - 19.

Taşkıran, Nimet: l-lasekl’nin Kitabı, st., 972, 5. 416.

Ünver, A. Süheyl: 400 üncü Yıl Dönümü Dolayısıyla Haseki Hastahanesi, Yeni Laboratuvar Vay., lst. 1939, 5. 16.

Ünver, A. Süheyl; Süleymaniye Küll Darüşşifa, Tıp Med. ve Darül’akakire Dair, Vakıf Derg. sayı .2, Ank. 1942.

Ali Haydar Bayat

Tevfik Fikret

biyografi
Tevfik Fikret Türk Edebiyatı Tarihinde üzerinde en fazla durulmuş, hayatı, şahsiyeti, dünya görüşü ve sanatı hakkında uzun münakaşalar yapılmış, enteresan bir şâirdir. Şimdiye kadar onun hakkında birbirinden çok farklı hükümler verilmiş, çok değişik değerlendirmeler yapılmıştır. Meselâ, o, büyük bir ahlâk âbidesi olarak gösterildiği gibi ahlâksızlıkla da itham edilmiş, sadece insanlık için yaşadığı iddia edildiği gibi bencillikle de suçlanmış, çok derin olarak değerlendirildiği gibi çok sığ olarak da değerlendirilmiş, büyük bir vatanperver olarak gösterildiği gibi kozmopolit olarak da gösterilmiş, bir ateist olarak tanıtıldığı gibi, bunalım içinde olduğu bir devresi dışında çok dindar biri olarak da tanıtılmıştır.

Acaba Fikret, bunlardan hangisidir? İşte biz, bu yazımızda bu sorunun cevabım vermeye çalışacağız. Bunun için de onun, hayatı, şahsiyeti ve sanatı üzerinde duracağız.

Fikret, 24 Aralık 1867’de İstanbul’da doğar. Baba tarafı Çankırı’lıdır. Baba dedesi Ahmet Ağa, Çankırı’nın Çerkeş köyünden gelmiş, İstanbul’a yerleşmiştir. Ahmet Ağa, oğlunu yani Fikret’in babası Hüseyin Efendi’yi o devrin en iyi mektebi sayılan îrfani Rüşdiyesi’nde okutur. Çok dindar, son derece saf ve temiz bir baba olan Hüseyin Efendi Hama, Nablus, Akka, Urfa ve Halep mutasarrıflıklarında bulunur.

“Fikret’in annesi Hatice Refia Hanım ise, annesi ve babası ihtida etmiş (yani sonradan müslüman olmuş) bir Sakız’lı rum ailesinden gelir” (1). Fakat Hatice Refia Hanım çok dindar bir kadındır. Hacca gitmiş, orada koleradan vefat etmiştir. Böylece oniki yaşında annesini kaybedip öksüz kalan Fikret, bir mühtedi (din değiştirmiş) olan anneannesinin yanında büyür.

İstanbul Aksaray’da Mahmudiye Rüşdiyesi’nde başladığı tahsil hayatını, o devirde devletin en parlak okulu olan Mekteb-i Sultani’de (Galatasaray Lisesi) devam ettirir ve 1888 yılında bu mektepten birincilikle mezun olur. Daha 21 yaşındadır.

Okulunu bitirir bitirmez, Hariciye istişare Kalemine kâtip olur. Fakat bir yıl sonra maaşını alamamasından dolayı bu görevinden istifa eder. 1890 yılında İstanbul Gedikpaşa’daki Ticaret Mektebi’ne öğretmen olur. 1892’de ise mezun olduğu Galatasaray Lisesi’ne Türkçe öğretmeni tâyin edilir. Bu yıllarda Fikret, daha sonra Trabzon valisi olacak olan dayısının kızıyla evlenir. 1895’de doğan Haluk, onu baba yapar. Fikret iyi bir baba olur.

Bu devrede Fikret mutludur, iyimserdir. Madden ve manen huzur içindedir. Güzel, sevdiği bir işi ve eşi vardır. Yuvasına, devletine ve padişahına bağlıdır, onları canu gönülden sever. İlk şiirlerini yayımladığı Mirsad mecmuasının 1307/1891 yılında, devrin hükümdarı II. Abdülhamid için açtığı “Sitayiş-i hazret-i padişahı” konulu şiir yarışmasına katılır ve birinci olur. Bu şiirinde Fikret II. Abdülhamid’in devrini

Bugün safası cihanın taşar cihanlardan

Bugün sürür yağar hâke asumanlardan diye yüceltir ve padişahı

Medâr-ı muhteşem-i iftiharımız sensin

Senin vücuduna muhtacız ey veliyy-ünniam

İlel’ebed sana densin Halife-i âlem diye över.

Yine 1307/1891 yılında Mirsad mecmuasının Tevhid konusunda açmış olduğu şiir yarışmasında da Fikret, aşağıya bir kısmını aldığımız şiiriyle birinci olur:


İlâhi! Kalbler vardır ki aşkınla münevverdir

İlâhi! Ruhlar vardır ki vaslınla mübeşşerdir

Benim kalbim de. Yâ Rabb! Aşk ile ol nura

mazhardır.

Benim ruhum da neyl-i vaslına Yâ Rabb!

Talep-gerdir!

Değildir kulluğumdan başka lezzetten gönül agâh!.

Senin lutfundur ümmidim, senin meczubunum Allah!

Bu yıllarda o samimi bir müslümandır. Düzenli bir şekilde namazını kılar, ibadetlerine dikkat eder, çok tatlı bir sesle Kur’ ân okur (2). Ve bütün bunların tabii sonucu olarak da huzurludur, mutludur. Aşağıdaki “Sabah Ezanında” adlı şiirini bu yıllarda yazmıştır:

Allahü Ekber... Allahü Ekber..

Birsamt-ı ulvi: Güya tabiat

Hâmuş hâmuş eyler ibadet.

Allahü Ekber... Allahü Ekber..

Bir samt-ı nûlân: Güya avalim

Pinhân ü peyda, nevvâr ü muzlim;

Etmekte zikr Hallâk’ı dâim.

Allahü Ekber... Allahü Ekber..

Bir samt-ı ulvi: Kalb-i tabiat,

Bir samt’i nâlân; ruh-ı avalim

Etmekte zikr Hallâk’ı dâim

Etmekte ra’şan ra’şan ibadet.

Fikret’in bu durumu, 1896 yılına, yani 29 yaşma kadar devam eder. 1896 yılı Fikret’in hayatında önemli bir dönüm noktası olur. Bu tarihten sonra hayata bakış tarzında derin bir değişme göze çarpar. Bu tarihe kadar hayat, kâinat ve insana çok olumlu bir şekilde bakan ve çok samimi bir müslüman olan şâir, bu tarihten sonra yavaş yavaş, hiç bir şeyi sevmemeye, hayattan şikâyet etmeye, hüzünlü ve karamsar olmaya başlar. Gittikçe bedbinleşir ve dine karşı bağlılığı zayıflar hatta Allah’a karşı isyankâr bir tavır takınır.

Burada karşımıza çıkan en büyük soru, Fikret’teki bu değişmenin sebebinin veya sebeplerinin ne olduğudur. Şâir acaba 1896 yılından İtibaren niçin bu kadar değişmiştir?

Fikret’in bu bedbinliğinin, kötümserliğinin, ıztırabinin ve hayata olumsuz bakışının sebebi maddi değildir. Aslında Fikret hayatının hiç bir devresinde maddi sıkıntı içinde olmamıştır. Bu yıllarda Fikret “birkaç yerde birden memurdur: İstişare Odası Kalemi muavinliğine devam etmektedir. 1316 /1900’e kadar Galatasaray Sultanisi’nde Türkçe muallimliğinde kalır. 1312/1896 yılında hayatının sonuna kadar ayrılmadığı Robert Kolej’e gitmeğe başlar. (Akka’da Mutasarrıf olan) Babasından her ay onbeş altın para gelir. Ayrıca Ahmet İhsan, kendisine Servet-i Fünun’un yazı işlerini idare ettiği için haftada beş altın ücret verir. Bu iktisadî şartlarla Fikret, oldukça müreffeh bir aile yuvası kurmuştur. Karısı kendisine karşı çok sadık ve hürmetkardır. Şâir sosyal bakımdan da yüksek bir seviyededir. Etrafında parlak bir şöhret hâlesi teşekkül etmiştir. Arkadaşları onu her bakımından çok beğenirler ve öğmek için fırsat ararlar.

Bütün bu dış şartlara rağmen, Fikret muzdariptir” (3). Bizce Fikret’teki bu büyük değişikliğin sebeplerinden biri, belki de birincisi 1896 yılından beri çalıştığı Robert Kolej çevresidir. Yabancıların hâkim olduğu bu okulda Fikret, çok değişik bir çevre ile karşılaşır ve bu çevreden kuvvetle etkilenir. Bu okuldaki yabancıların ve yabancı zihniyetin tesiri şâiri yavaş yavaş inançlarından koparır. Türk aydınları içinde Tanzimat’tan beri ağır ağır gelişen pozitivist anlayış, Avrupai bir eğitim veren yeni açılan okullarda, yeni nesillerin zihinlerini bulandırır. Böyle Batı tarzı bir eğitim veren Galatasaray Sultanisi’nde okuyan ve burada aklına takılan birtakım sorularla karşılaşan ve bazı tereddütleri olan Fikret’in, Robert Kolej ve çevresinde yavaş yavaş tereddütleri artar, inancı zayıflar, hayata bakış tarzı değişir. Dindarlığı azaldıkça bedbinliği, karamsarlığı, kötümserliği artar. Hayattan nefret eder bir hale gelir, muztarip olur, hırçın, geçimsiz bir insan halini alır. Tanzimat’tan itibaren Avrupa’ya gidip gelen Türk aydınlarında görülen, milletini ve milletinin değerlerini hakir görme, onlardan nefret etme hastalığına Fikret.. Avrupa’ya gitmeden, İstanbul’da Robert Kolej çevresinde tutulur. Artık içinde yaşamak istemediği bu çevreden kurtulmak, başka diyarlarda yaşamak ister, Ömr-i Mu-hayyel şiirinde bu duyguyu dile getirir. 1899 yılında Servet-i Fünun’da neşrettiği Gayyâ-yı Vücut adlı şiiri, onun hayat karşısında aldığı kötümser tavrı çok açık bir şekilde gösterir. Şâir bu şiirinde hayatı haşerelerle dolu, kokuşmuş bir bataklığa benzetir. Bu bataklığa düşmüş olan insan, çırpındıkça batar. İnsan için hiç bir kurtuluş ümidi yoktur.

Fikret, bu devrede çırpınır, eski inançlan ile tereddütleri arasında bocalar bir kurtuluş yolu, çıkış yolu bulmağa çalışır. 1897 yılında neşrettiği İnanmak İhtiyacı adlı şiiri şâirin bu bocalayışını çok güzel bir şekilde gösterir:


Bütün boşluk; zemin boş, asuman boş, kalb u vicdan boş;

Tutunmak isterim, bir nokta yok piş-i hasarımda,

Bütün boşluk: Döner bir hiçi-i muhiş civarımda;

Döner beynim beraber, ihtiyarım, sanki bir sarhoş.

………………………

Bu yalnızlık, bu bir gurbet ki benzer gurbet-i kabre,

İnanmak... İşte bir âguş-ı ruhani o gurbette

Karanlık: Her taraf, her şey karanlık, bir hazin yeldâ!

Karanlık: Fehm ü dâniş, akl ü istihraç hep muzlim;

Bütün ruhumda müz’ic bir cemadiyet olur nâim

Kesafetten ibaret bir tecelli arz eder eşya

Hakikat zahir olmaz dide-i idrâke bir zerre...

Bu vehm-âlud bir zulmet ki benzer zulmet-i kabre;

İnanmak... İşte bir şeh-rah-l nurani o zulmette.

Şiirde sık sık kullanılan boşluk, yalnızlık, gurbet, karanlık, inanmak kelimeleri şâirin ruh halini çok güzel anlatır. Dini inançlarını kaybeden şâir, yeryüzünü, gökyüzünü, kalb ve vicdanları boş görmekte, kendini yalnız, yapayalnız hissetmektedir. Bu yalnızlık bir gurbete, bir kabir gurbetine benzer. Her taraf, her şey karanlıktır. Mânâsını kaybeden kâinat “kesafetten ibaret” bir hâle gelir. İnsan hakikati bir türlü göremez. Evet hayat, kâinat ve insanı, manâlı gösteren Allah’tır. Allah’a olan inancını kaybeden insan kendini boşlukta hisseder, bir ruhî bunalıma düşer, işte Fikret bu şiirinde içine düştüğü bu ruh buhranını anlatır.

Fakat şâir bir türlü bir çıkış yolu bulamaz. Kendisinde 1896 yılında başlayan bedbinlik, melankoli, hüzün, hayattan nefret duygusu her geçen gün artar, hayatı çekilmez bir hâle getirir. Şâir gittikçe hır-çınlaşır ve nefreti başka sahalara da yayılır. 1902 yılında Sis şiirini yazar. Bu şiir, Fikret’teki değişikliği göstermesi açısından çok önemlidir. Bu şiirinde Fikret, yüzyıllar boyunca bütün şâirlerimizin hayran olduğu, Divan şâirinin “bir taşına bin acem mülkü fedadır” diye yücelttiği İstanbul’u, yaşlı ve ahlâksız bir kadına benzetir ve şiirini:

Örtün, evet ey hâile... Örtün, evet ey şehr:

Örtün, ve meübbed uyu, ey fâcire-i dehr...

diye bitirir. Fikret, Türk edebiyatında bu kutlu beldeyi mel’un ve menfur bir şehir olarak işleyen ilk Türk şâiridir.

Fikret 1905’te Tarih-i Kadim’i yazar. Bu şiiriyle o, Osmanlı tarihine ve dine hücum eder ve

Ben benim, sen de sen, ne Rab, ne ibad!

diyerek herşeyi İnkâr eder. Çevresinden kopar, milletine ve devletine yabancılaşır. Bu sırada 21 Temmuz 1905 tarihinde Sultan II. Abdülhamid’e bir suikast düzenlenir. İsmail Hami Danişmend’in yazdığına göre, bu suikast, Anadolu’nun “Vilâyet-i Sitte” adı verilen altı şark vilayetinde bir Ermenistan devleti kurmak için Ermeni komiteleri tarafından dışarıda tertiplenmiştir (4). Fakat Yıldız Camii’nden çıkan Abdülhamit, âdeti hilâfına bahçede Şeyhül-islâm ile bir iki dakika konuştuğu için suikasttan kurtulur. Bomba patlar ve yirmi altı kişi ölür, elli sekiz kişi yaralanır. 1906 yılında bir Lahza-i Teahhur adlı şiirini yazan Fikret, bu suikastı:

Ey darbe-i mübeccele, ey dud-ı miintakim

Attın... Fakat yazık ki, yazıklar ki vurmadın.

diye tebcil eder. Fikret’in bu durumu içler acısıdır.

Fikret 1908’de II. Meşrutiyyet ilân edilip arkasından da 1909’da II. Abdülhamit tahttan indirilince, ihtilâli selâmlayan şiirler yazar ve ihtilâlcileri yüceltir. Hayata ümitle bakmağa çalışır.

Yine bu devrede o, Haluk’un Amentüsii adlı şiiriyle dikkat çeker. Bu şiiriyle milliyetini, şeytan, melek, cin, mukaddes kitaplar, haşir gibi hemen bütün dini değerleri inkâr eder. Tam bir pozitivist olarak karşımıza çıkar. Ona göre bir gün fen insanın bütün mes’elelerini halledecek, akıl mucizeler gösterecektir. Fikret’in kendi ifadesiyle “İrfanı tabiyyet değiştirmiştir”, bizden biri değildir artık o.

1912 yılında Fikret’in ümit bağladığı “hürriyet mücahitleri” Meclis-i Meb’usanı kapatır, ülkeyi iyi idare edemez ve bir terör havası estirirler. Fikret’in ifadesiyle “kanun diye, kanun diye, kanun tepelenir”. Fikret bütün umutlarını yitirir, tekrar bedbinleşir.

Kopsun seni! Bir hakk diye alkışlayan eller!..

diye İttihat ve Terakki Fırkasına lanetler yağdırır. Meşhur Hân-ı Yağma (yağma sofrası) şiirini yazarak onları:

Bu sofracık, efendiler,-ki iltikame muntazır

Huzurunuzda titriyor-şu milletin hayâtıdır;

Şu milletin ki muztarib, şu milletin ki muntazır!

Fakat sakın çekinmeyin, yiyin,yutun hapır, hapır...

Yiyin, efendiler yiyin; bu hân-ı iştihâ sizin;

Doyunca, tıksırınca, çatlayıncaya kadar yiyin!

diyerek çok ağır bir şekilde hicveder. Bütün bütün karamsarlaşır, hayata küser, Aşiyân’ına çekilir ve bu karamsarlık içinde 1915'te 48 yaşında ölür.

Fikret'in memleketi kurtaracak bir kahraman olarak gördüğü, "Bize bol bol ziya kucakla getir" diyerek, ilim tahsil etmek üzere önce Avrupa'ya sonra da Amerika'ya gönderdiği oğlu Haluk ise, Amerika'da papaz olur ve memleketine dönmez.

Fikret 19. ve 20. yüzyılda Türk aydınlarının yaşadığı "medeniye burhanı" nı derinden yaşamış bir Türk şairidir. O, dinin, büyük, yeri başka hiçbir şeyle doldurulamayan beşeri manasını anlayamamış, 19. yüzyıl sığ pozitivizminin kurbanı olmuştur.

İbretle okunacak bir şair olarak, onun trajedisi, Tanzimat'tan bu yana Türk aydınının devam eden trajedisidir. Fikret ve bir çok Türk aydını, Yunus'un yüzyıllar önce kavradığı

Kemdürür yoksulluktan, nicelerin varlığı

Bunca varlık var ikengitmez gönül darlığı.

mısralarında ifadesini bulan, inancını kaybetmiş bir insanı, maddi kainatta hiçbir şeyin tam olarak tatmin edemeyeceği hakikatını kavrayamamıştır.

DİPNOTLAR
1) Mehmet Kaplan, Teyfik Fikret, İst.971,s.44.
2) y.a.g.e.,s.74.
3) y.a.g.e.,s.76.
4) İsmail Hami Danişmend, İzahlı Osmanlı Taarihi Kronolojisi,c.ıv,s.348,1955.

Yrd.Doç.Dr Fatih BAYRAKTAR